اصول تخریب ساختمان و چند نکته

1. ایمنی و رعایت اصول تخریب ساختمان اهمیت زیادی دارد و به همین دلیل عملیات تخریب باید با نظارت مهندسین، کارشناس HSE و همچنین با بهره مندی از گروه تخریب باتجربه و کاربلد انجام شود.
2. اصل بر عدم ایجاد مزاحمت برای همسایه های ساختمان است. به همین دلیل اصول تخریب ساختمان ایجاب می کند که این کار در ساعات مشخصی از شبانه روز انجام شود.
3. ممکن است برخی قطعات موجود در ساختمان فرسوده مانند سنگ ها یا حتی کاشی ها و تزئینات داخلی و…، ارزشمند و یا قابل استفاده باشند. به همین جهت باید تخریب به صورت لایه ای و با جدا کردن این لوازم انجام شود.

انواع روش‌ های تخریب ساختمان کدام است؟

پس از بررسی کامل چگونگی تخریب ساختمان، حال به روش‌های پرکاربرد در این عملیات مهم می‌پردازیم:

 روش دستی

در این روش، تخریب ساختمان توسط افراد و ضایعات با استفاده از ماشین‌ها بارگیری و به خارج از فضای کارگاه برده می‌شوند.

سرعت پایین، هزینه کم و ایمنی بالا در صورت رعایت نکات فنی از ویژگی‌های این روش است.

حال در ادامه به صورت دقیق‌تر به مراحل اجرای تخریب ساختمان به روش دستی می‌پردازیم و صفر تا صد نکات مورد نیاز را برایتان بازگو می‌کنیم:

• 1) اولین گام جهت تخریب ساختمان قدیمی ، فرسوده یا غیر مجاز محصور کردن محیط اطراف کارگاه است. همچنین اجرای راهروی ایمنی موقت و قرار دادن علامت‌های هشدار نیز واجب است.
• 2) در ادامه باید تمامی وسایل اضافی اعم از درهای چوبی، کابینت، رادیاتورها و غیره جمع‌آوری شود.
• 3) عملیات تخریب ساختمان فرسوده و به طور کلی تمامی سازه‌ها باید از بالاترین قسمت انجام شود.
• به علت فرسودگی ساختمان، دپوی نخاله‌های تخریب به صورت متمرکز در بخشی از سقف، خطر ریزش ناگهانی را به میزان زیادی بالا می‌برد. بنابراین سوراخی در مرکز تمام سقف‌های طبقات که هم مرکز باشند، جهت انتقال نخاله به پایین ساختمان باید ایجاد شود.
• 4) عملیات تخریب ساختمان به روش دستی را با استفاده از ابزارهایی اعم از پتک، کلنگ یا چکش تخریب از سقف شروع و سپس به طرف دیوارها ادامه می‌دهیم.
• 5) بعد از تخریب کامل سقف و دیوارها و برداشتن تمامی عوامل اضافی همانند کلاف در و پنجره، کانال‌های کولر و غیره باید با استفاده از هوابرش شروع به برش قسمت‌های آهنی اسکلت اعم از تیرها و ستون‌ها کنید.
• 5 گام گفته شده در تمامی طبقات به ترتیب تکرار می‌شوند تا ساختمان کاملاً تخریب شود.
• در مواقع نیاز ضایعات ساختمان با استفاده از کامیون‌ها به بیرون از کارگاه منتقل می‌شوند.

نکات و اصول تخریب ساختمان به روش دستی:

 ایجاد سوراخ در سقف‌های کلیه طبقات به صورت هم‌مرکز جهت انتقال نخاله‌ها به پایین ساختمان لحاظ گردد. به این نکته توجه داشته باشید دور این سوراخ برای رفت و آمد افراد باید ایمن بوده و فضای کافی وجود داشته باشد.

 بیش از اندازه روی یک سقف نخاله دپو نکنید، چون احتمال ریزش سقف وجود خواهد داشت. در صورتی که این اتفاق افتاد، زیر سقف جک‌هایی قرار دهید تا سقف فرو نریزد.

 آجرها، بلوک‌ها و تمام اجزایی که قابل استفاده مجدد در اجرا هستند، دسته بندی شده و در یک قسمت چیده شوند.

 قبل از تخریب دیوارها این مسئله را چک کنید که دیوار مشترک با همسایه است یا خیر؟! یا به یکدیگر تکیه دارند یا خیر؟

برای تشخیص دیوار مشترک باید از ساختمان‌های مجاور بازدید کرد و سونداژ کرد. دیوار مشترک باید تا درز انقطاع تخریب شود. چون تخریب دیوار مشترک حساس است باید از چکش و قلم تخریب برای خراب کردن آن استفاده کرد.

پس از تخریب دیوار مشترک باید روی دیوار همسایه مشما کشید تا به وسیله آب باران خیس نشود و دیوار همسایه نم نکشد.

همچنین در صورت ضعیف بودن دیوار همسایه باید به وسیله سولجر، مش و شاتکریت آن را تقویت کرد.

 ترتیب تخریب باید بر اساس باربرداری باشد. به همین دلیل ابتدا باید دال‌ها برداشته شده، سپس تیرهای فرعی، تیرهای اصلی و در نهایت ستون‌ها تخریب شوند.

 در صورتی که یک دیوار باربر باشد، ابتدا باید تیرچه‌ها برداشته شده و سپس دیوار خراب شود.

 انتقال نخاله‌ها به بیرون از کارگاه توسط کامیون متناسب با پیشرفت کار انجام شود.

 چاه‌های موجود شناسایی شده و با شفته آهک، بتن مگر و سنگ لاشه پر شوند.

 برش آهن آلات اسکلت‌های‌ فولادی شامل تیرها و ستون‌ها با استفاده از هوابرش انجام شود.

نکته خیلی مهم در هنگام استفاده از هوا برش این است که گاز اکسیژن تحت فشار و ترکیبات هیدروکربنی (روغن‌ها و گریس‌ها) به شدت با هم واکنش می‌دهند و منجر به انفجار، آتش سوزی، آسیب شدید به پرسنل و تجهیزات می‌شود. هرگز اجازه ندهید روغن‌ها و گریس‌ها با گاز اکسیژن تحت فشار در تماس قرار گیرند.

حتی مقدار اندکی از هیدروکربن‌ها در مجاورت با غلظت بالای گاز اکسیژن می‌تواند منجر به انفجار گردد. در واقع، هر ماده آلی در تماس با گاز اکسیژن تحت فشار می‌تواند واکنش بسیار شدیدی داشته باشد.

 در صورت لزوم قسمت‌های بزرگ سقف و دیوار یکباره روی زمین انداخته نشده و تیرها و ستون‌ها پیش از بریدن مهار شوند.

 در پایان هر نوبت کار، قسمت‌های در دست تخریب را نباید در شرایط ناپایدار، به گونه ای که در برابر فشار باد یا ارتعاشات آسیب پذیر باشند، رها کرد.

 روش مکانیکی

در روش مکانیکی جهت تخریب ساختمان‌های قدیمی و فرسوده عموماً از ماشین‌آلات گفته شده استفاده می‌شود. البته برای حفظ تعادلشان از وزنه‌های مخصوصی نیز استفاده می‌شود.

برای حفاظت از اپراتور در برابر عوامل مختلف به هنگام تخریب باید کابین ماشین آلات شیشه ضدضربه داشته باشد.

حدالامکان باید سطح زمینی که ماشین آلات روی آن حرکت می‌کنند صاف و محکم باشد.

ماشین آلات تخریب باید حداقل به اندازه نصف ارتفاع ساختمان از ساختمان فاصله داشته باشند تا در صورت فرو ریزش و برگشتن ساختمان به راننده ماشین آسیبی نرسد.

روش مکانیکی تخریب ساختمان عمدتا برای ساختمان‌هایی به کار برده می‌شود که فضای اطراف آن باز باشد.

همچنین تخریب ساختمان با روش مکانیکی از بیرونی‌ترین قسمت ساختمان شروع شده و از بالا به پایین خواهد بود.

از ویژگی‌های این روش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

 سرعت بیشتر

 هزینه بیشتر

 ایمنی کمتر

 لرزش زیاد

در این حالت تخریب ساختمان با استفاده از تجهیزات زیر صورت می‌گیرد:

1) بیل مکانیکی

تخریب ساختمان با بیل مکانیکی یکی از روش‌های رایج برای سازه‌هایی که ارتفاعشان بیش از 20 متر باشد است.

به انتهای بازوی این بیل‌ها قیچی یا پیکور یا سنگ شکن یا پتک وصل است. در این حالت نیز تخریب سازه از بالا به پایین انجام می‌شود.

همچنین در این طریقه تخریب ساختمان ، امنیت بیشتری نصب به استفاده از توپ تخریب و مواد منفجره وجود دارد.

حرکت و قرارگیری این ماشین‌ آلات در مناطق زیر ممنوع است :

1) فاصله 2 متری از لبه‌های ساختمان

2) فاصله 1 متری از لبه بازشوها

3) هرگونه عضو سازه‌ای طره‌ای

برای مشخص کردن محدوده مجاز حرکت و استقرار ماشین‌ها بر روی کف‌ها باید از انواع علائم هشداردهنده و آگاهی دهنده نظیر انواع نوارها، ایجاد نوارهای مشخص کننده بر روی کف‌ها از طریق رنگ کردن کف‌ها یا سایر وسایل مناسب استفاده کرد.

2) گوی تخریب

همانطور که از نامش معلوم است در این حالت از توپی فولادی که به صورت رفت و برگشتی به سازه برخورد می‌کند، استفاده می‌شود.

این روش نیازمند اپراتوری با مهارت بالا و همچنین فضای زیاد است. استفاده از گوی تخریب جهت تخریب سبب ایجاد گردودغبار، آلودگی صوتی می‌شود.

عوامل مهم در زمان و هزینه تخریب ساختمان کدام است؟

•  نوع اسکلت
•  تعداد طبقات
•  وضعیت ایمنی ساختمان‌های کناری
•  عرض معبر
•  شعاع گردش
•  نحوه دسترسی ماشین آلات به پروژه

ضوابط تخریب ساختمان

در صورتی که نکات زیر را رعایت کنید به خوبی می‌توانید جلوی اکثر خطاها و حوادث محتمل را بگیرید. اجرای این پیشنهادات بر حسب مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان ضروری است:

1) مجوزها و اطلاع رسانی

 پیش از شروع عملیات انهدام سازه باید مجوز و حکم‌های موردنیاز را از مراجع رسمی بگیرید.

 با اطلاع و همکاری مراجع مربوطه، جریان آب، برق، گاز قطع یا در صورت نیاز ایمن سازی و نگهداری شود.

 زمان و مدت زمان قطع سرویس‌های فوق و آغاز عملیات تخریب حداقل 1 هفته پیش به ساکنان ساختمان‌های کنار اطلاع داده شود. عدم رعایت موارد گفته شده تنها زمانی مجاز است که در صورت عدم تخریب آنی سازه، ایمنی را به خطر بیفتد. لزوم این کار باید از پیش توسط مرجع رسمی ساختمان تأیید شود.

 حتما پیشنهاد می‌شود که پیش از شروع تخریب ساختمان نسبت به بیمه کارگاه در رابطه با حوادث محتمل اقدام شود.

 کارهای لازم جهت محافظت از پیاده‌روها و معابر عمومی نزدیک ساختمان انجام شده و در صورت نیاز نسبت به محدود یا مسدود کردن آن‌ها با اجازه گرفتن از مراجع مربوطه اقدام شود.

ایجاد راهروی سرپوشیده توسط داربست فلزی با پوشش توری سیمی و گونی جهت حفاظت از عابرین و خودروهای عبوری الزامی است.

جهت جلوگیری از پرتاب احتمالی ضایعات به خیابان باید شیب سکو به طرف ساختمان باشد.

2) موارد مهم پیش از عملیات

 برنامه‌ریزی جهت جمع، انتقال و دفع مواد حاصل و انتخاب محل مجاز جهت انباشتن این ضایعات با توجه به قانون “مدیریت پسماند” انجام گیرد.

 در صورت تخریب مکان‌هایی که تأسیسات ویژه‌ای دارند (مانند بیمارستان‌ها، دکل‌های مخابراتی و غیره) قسمت‌های مربوط باید از پیش توسط افراد دارای صلاحیت مورد بازدید قرار گرفته و تجهیزات موردنیاز جهت انهدام و مقابله با خطرات ناشی از آن فراهم شود.

 اگر سازه مورد تخریب برقگیر داشته باشد، ابتدا برقگیر جدا و در صورت نیاز دوباره در نزدیک‌ترین فاصله نصب شود.

 تمامی شیشه‌ها جدا و در مکانی مناسب نگهداری شوند.

 در تخریب سازه‌هایی که در اثر فرسودگی، سیل و غیره از بین رفته یا آسیب دیده‌اند، جهت جلوگیری از ریزش و خرابی ناگهانی باید دیوارها پیش از تخریب مهار و شمع بندی شوند.

 اگر ارتفاع ساختمان مورد تخریب از ساختمان و تأسیسات همجوار بیشتر باشد و امکان ریزش مصالح و ابزار کار به داخل یا روی بناها و تأسیسات کناری وجود داشته باشد، باید اقدامات موردنیاز اعم از نصب سرپوش حفاظتی با مقاومت کافی انجام شود.

 هر کدام از اجزای سازه و تجهیزات مدنظر در تخریب نباید بیش از دو سوم مقاومت خود بارگذاری شوند.

3) سایر موارد

 میخ‌های موجود در تیرها یا تخته‌های ناشی از تخریب باید سریعاً به داخل چوب کوبیده یا بیرون کشیده شوند.

 تمامی راه‌های ارتباطی ساختمان مورد تخریب به جز پلکان‌ها، راهروها، نردبان‌ها و درهایی که جهت عبور کارگران کاربرد دارند باید در تمام مدت تخریب مسدود شوند.

 تخریب باید از بالاترین قسمت شروع و در پایین‌ترین قسمت سازه تمام شود.

در موارد خاصی که تخریب با استفاده از مواد مفنجره یا از طریق کشیدن با کابل و واژگون کردن یا از طریق ضربه زدن با وزنه‌های در حال نوسان انجام می‌شود، باید متناسب با روش مورد استفاده، تمهیدات ایمنی لازم به عمل آید.

 در پایان هر نوبت کار، قسمت‌های در دست تخریب نباید در شرایط ناپایداری که در برابر فشار باد یا ارتعاشات آسیب پذیر باشند، رها شوند. همچنین باید مطمئن شد که تمام قسمت‌های باقی‌مانده و چوب بست‌ها، شمع‌ها، سپرها و غیره ایمنی کافی را دارند.

 جمع کردن مصالح و ضایعات جدا شده از ساختمان مدنظر جهت تخریب در پیاده‌رو و سایر معابر و فضاهای عمومی بدون کسب مجوز از مراجع رسمی ممنوع است. اگر محل مورد تخریب، زمین و فضای کافی جهت انباشت مصالح و ضایعات نداشته باشد، باید هر روز مواد جدا شده به مکان مجاز دیگری منتقل شوند.

 برای حفظ و تأمین بهداشت کارگران، عابران و مجاورین کارگاه ساختمانی و همچنین حفاظت از محیط زیست به هنگام تخریب، باید از روش‌های مناسب استفاده کرد. یکی از این روش‌ها عملیات آبپاشی است که از انتشار و پراکنده شدن گرد و غبار جلوگیری می‌کند.

 تخریب در شب به جز در مواقع ضروری و با تأیید مرجع رسمی ساختمان مجاز نیست.

 پیش از انجام عملیات تخریب سقف‌ها، باید راه‌های ورودی به طبقه زیر آن را به گونه‌ای مسدود کرد که هیچ کس، در هیچ شرایطی، نتواند از آن راه‌ها رفت و آمد کند.

 در تخریب طاق‌های شیروانی یا چوبی، باید ابتدا قسمت‌های پوششی سقف را برداشته، سپس نسبت به برچیدن خرپا یا اسکلت سقف اقدام کرد.

 پیش از تخریب هر یک از دیوارها باید تا فاصله ۳ متری از آن‌ها، کلیه سوراخ‌هایی را که در کف وجود دارد با پوشش مناسب پوشاند.

 تخریب دیوارهای حائل، یعنی دیوارهایی که برای تحمل رانش خاک ساخته شده‌اند باید پس از اجرای سازه‌های نگهبان انجام شود.